Staart- en maneneczeem

Staart- en maneneczeem (SME), ook wel zomereczeem genoemd of in het engels ‘sweet itch’ is de meest voorkomende oorzaak van heftige jeuk bij het paard en ontstaat als gevolg van een allergische reactie nadat gevoelige paarden door het mugje ‘Culicoïdes’ zijn gestoken.

Oorzaak

Het culicoïdesmugje (ook wel knut genoemd) wordt actief als het kwik naar 14°C of hoger stijgt en zal dus vooral een rol gaan spelen vanaf maart tot en met oktober. De mugjes gedijen goed in een omgeving met veel bomen en vegetatie en ze zijn vooral actief tijdens zonsopgang en zonsondergang. Tijdens vochtige warme zomers zal de populatie explosief groeien wat tot veel overlast kan leiden. Bijna alle paarden worden gestoken door deze mugjes maar lang niet alle dieren ontwikkelen een allergische reactie op deze steekjes. Schuren betekent dus niet altijd dat er een overgevoeligheid of allergie is. Als er genoeg mugjes zitten krijgt ieder paard ‘gewoon’ jeuk.

Symptomen

De echte allergie is gebaseerd op het speeksel van de mug dat in de huid van het paard of de pony vrijkomt nadat het mugje heeft gebeten om bloed te zuigen. Deze allergische reactie veroorzaakt zo’n enorme jeuk dat het dier zijn staart en manenkam afschuurt om zich van de jeuk te ontdoen. Soms is de jeuk zo heftig dat het paard zich tot bloedens toe bijt of schuurt. De huid raakt hier verdikt en geplooid en/of er ontstaan wonden die ook geïnfecteerd kunnen raken en op hun beurt ook weer andere vliegen aantrekken.

De symptomen openbaren zich vaak vanaf een leeftijd van 3-6 jaar en worden ieder jaar een stukje erger als het paard in contact blijft komen met de mugjes.

Het kan bij alle paardenrassen voorkomen maar het Fries ras, IJslanders, Fjorden, Shetlanders en Haflingers blijken gevoeliger voor SME dan andere rassen. Echter deze worden ook vaker in de wei gehouden dan rijpaardrassen die een sportcarrière hebben!

Diagnose

Op basis van het voorkomen in de typische periode maart-oktober en het beeld van jeuk en specifieke huidveranderingen kan de aandoening eigenlijk wel bewezen geacht worden. Helaas zijn specifieke huidtesten of allergietesten bij paarden in Nederland niet bruikbaar gebleken.

Behandeling

Er zijn tientallen middelen en ideeën om SME te behandelen en/of te voorkomen, dit geeft eigenlijk al aan dat er nog geen ideale oplossing voor handen is. Grofweg zijn de middelen onder te verdelen in 2 hoofdcategorieën: middelen ter bestrijding van de mugjes en middelen ter behandeling van de aangedane huid.

Om te beginnen moet vooral de oorzaak weggenomen worden. Contact met de mugjes is het best te voorkomen door dieren op te stallen tijdens de periodes van zonsopgang en zonsondergang. Dit betekent weidegang overdag tussen 10.00 en 17.00 uur of ‘s nachts tussen 23.00 en 04.00 uur. De mugjes kunnen bovendien niet erg goed vliegen, dus bij winderig weer zijn ze er nauwelijks. Ook in bosarme gebieden en aan zee komen nauwelijks actieve populaties voor.

Vliegwerende dekens (‘body robes’) die het dier afschermen werken over het algemeen goed. Hier moet echter reeds vroeg in het seizoen gebruik van gemaakt worden want als het paard al erge jeuk heeft zal de (veelal kostbare) deken direct kapot geschuurd worden! Tot slot kan gedacht worden aan insecten sprays, deze helpen wel, maar meestal onvoldoende.

Huidplekken die stuk geschuurd zijn kunnen het beste schoon en soepel gehouden worden bijvoorbeeld door deze te ontsmetten met betadine en in te smeren met neutrale huidzalven als uiercrème of vaseline.

Ook kunnen antibioticumzalven met corticosteroïden (Hydrocortiderm®) prima resultaat leveren. Afgewerkte olie of zout uit het haringvat komen uit de oude doos en kunnen leiden tot verbranding met een averechtse werking op de genezing van de huid.

Bespreek met uw dierenarts de beste behandelmethoden voor uw dier. In geval van ondraaglijke jeuk bijvoorbeeld kan getracht worden deze tijdelijk te verminderen met injecties corticosteroïden (ontstekingsremmers) ook kan er in enkele gevallen gekozen worden voor tabletten met een langere termijn werking.

Conclusie

SME komt veel voor en helaas is er nog geen efficiënte oplossing of behandeling  voorhanden. Wel kan met behulp van een goed management de situatie leefbaar gehouden worden.

Tot slot een tip voor iedereen die middelen gebruikt die er op gebaseerd zijn de jeuk en overlast te voorkomen: begin er op tijd mee vóór de mugjes actief worden!